Quyền hình ảnh khi làm video: Điều 32 Bộ luật Dân sự, mẫu giấy đồng ý
Ghép ảnh khách, nhân viên, học sinh vào video là lúc Điều 32 Bộ luật Dân sự áp dụng. Luật nói gì, hai trường hợp không cần xin phép, và mẫu giấy đồng ý tham khảo.
Video làm trên AI Làm Phim mặc định không có hình của ai bạn quen: mọi cảnh là clip minh hoạ từ kho video bản quyền. Chuyện quyền hình ảnh bắt đầu khi bạn ghép thêm ảnh, đoạn quay của người thật — khách hàng đến tiệm, nhân viên đang làm việc, học sinh trong lớp, người nổi tiếng — sau khi xuất video.
Bài này tóm tắt điều luật Việt Nam nói về hình ảnh cá nhân, các tình huống hay gặp khi làm video, và một mẫu giấy đồng ý để tham khảo.
Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 nói gì
Điều 32 quy định quyền của cá nhân đối với hình ảnh. Tóm lại ba ý chính:
- Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Sử dụng hình ảnh của một người phải được người đó đồng ý.
- Dùng vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ khi các bên có thoả thuận khác.
- Hai trường hợp không cần sự đồng ý:
- Hình ảnh dùng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.
- Hình ảnh lấy từ hoạt động công cộng (hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác), với điều kiện không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Nếu dùng sai, người có hình ảnh có quyền yêu cầu toà án buộc thu hồi, tiêu huỷ, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp khác theo luật.
Ngoài ra, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân xếp hình ảnh của cá nhân vào nhóm dữ liệu cá nhân cơ bản. Thu thập, lưu, dùng ảnh khách hàng vì vậy còn gắn với các nghĩa vụ về dữ liệu cá nhân. Quy định về dữ liệu cá nhân đang được cập nhật, nên với doanh nghiệp xử lý nhiều dữ liệu khách hàng, nên hỏi người có chuyên môn.
Ba điều rút ra cho người làm video
"Đã đăng công khai" không có nghĩa là được dùng. Ảnh khách tự đăng lên trang cá nhân, ảnh tải từ nhóm Facebook — người ta đăng cho bạn bè xem, không phải đồng ý cho cửa hàng của bạn dùng làm quảng cáo.
Thương mại thì thêm chuyện thù lao. Video quảng cáo, video bán hàng là mục đích thương mại. Nếu không trả thù lao, cần có thoả thuận rõ là không trả (ví dụ khách đồng ý đổi lấy phiếu giảm giá, hoặc đồng ý không nhận gì).
"Hoạt động công cộng" có giới hạn. Quay khán giả ở một buổi biểu diễn ngoài trời để làm video sự kiện có thể nằm trong ngoại lệ. Nhưng cắt riêng mặt một người trong đám đông rồi chế lời dẫn chế giễu là làm tổn hại danh dự — ngoại lệ không còn áp dụng.
Tình huống hay gặp
| Tình huống | Cần đồng ý? | Gợi ý |
|---|---|---|
| Ghép ảnh khách đang dùng sản phẩm vào video bán hàng | Có, và là mục đích thương mại | Giấy đồng ý, ghi rõ có hay không có thù lao |
| Quay nhân viên đang làm việc cho video tuyển dụng, giới thiệu | Có | Hỏi từng người; người không muốn thì quay từ phía sau, quay tay |
| Ảnh học sinh trong video bài giảng gửi nhóm lớp | Có — với học sinh nhỏ, xin phép cha mẹ | Ưu tiên không dùng mặt; dùng tay, bài làm, góc lớp |
| Quay sân khấu ở sự kiện công cộng | Thường không, nếu không làm tổn hại danh dự | Tránh cận mặt khán giả cụ thể |
| Dùng ảnh người nổi tiếng để "nói" về sản phẩm của bạn | Có, và gần như chắc chắn không được nếu chưa có hợp đồng | Không làm |
| Clip trong kho video có người lạ | Theo giấy phép của kho | Không đặt họ vào hình ảnh xấu hoặc như đang xác nhận sản phẩm |
Dòng cuối có bài riêng: clip minh hoạ trong video AI được dùng đến đâu.
Trẻ em: cẩn thận gấp đôi
Video về trường học, lớp năng khiếu, cửa hàng đồ trẻ em rất hay muốn có hình các bé. Với trẻ em:
- Xin đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, bằng văn bản hoặc tin nhắn có thể lưu lại.
- Khi bé đủ lớn để hiểu, hỏi cả bé. Một bé không muốn lên video thì đừng ép, kể cả khi cha mẹ đồng ý.
- Không ghi tên đầy đủ, trường, lớp cùng với hình của bé trong video công khai.
- Ưu tiên cảnh không lộ mặt: tay bé vẽ, dáng bé chạy từ phía sau, sản phẩm bé làm ra.
AI Làm Phim không có chức năng tải ảnh lên, nên những cảnh có trẻ em thật chỉ xuất hiện khi bạn tự ghép. Hãy coi đó là một bước cân nhắc riêng.
Mẫu giấy đồng ý sử dụng hình ảnh (tham khảo)
Mẫu dưới đây dùng cho trường hợp đơn giản: cửa hàng, lớp học xin dùng ảnh, đoạn quay trong video. Chép, sửa phần trong ngoặc vuông, in ra hoặc gửi qua tin nhắn để người kia xác nhận.
Mẫu này là tham khảo cho tình huống nhỏ. Hợp đồng với người mẫu, người nổi tiếng, hay dùng hình ảnh trong chiến dịch quảng cáo lớn cần luật sư soạn riêng.
Còn giọng nói thì sao
Giọng nói gắn liền với một con người cụ thể, giống như hình ảnh. Với video AI, chuyện này xuất hiện khi bạn nhân bản giọng của một người để đọc lời dẫn. Chỉ nhân bản giọng của chính bạn hoặc của người đã đồng ý, và đừng dùng giọng nhân bản để khiến người nghe tin rằng người đó đã nói điều họ chưa từng nói. Bài deepfake và ranh giới không được vượt nói kỹ hơn.
Bảng kiểm trước khi ghép hình người thật vào video
| Kiểm | Đạt |
|---|---|
| Có đồng ý của người trong hình (hoặc cha mẹ nếu là trẻ em) | Có, lưu lại được |
| Mục đích thương mại | Đã thoả thuận thù lao hoặc thoả thuận không thù lao |
| Lời dẫn đi kèm hình | Không làm người đó trông xấu, sai sự thật |
| Thông tin cá nhân | Không kèm tên đầy đủ, địa chỉ, trường lớp của trẻ em |
| Có cách để người đó yêu cầu gỡ | Có số liên hệ |
Làm video ở ô tạo video không đụng tới hình người quen của bạn; bảng kiểm này dành cho bước ghép thêm sau khi xuất.
