Viết số, công thức cho giọng đọc bài giảng: 39 mẫu đã chạy thử
"2/3 số học sinh" bị đọc thành "ngày hai tháng ba", dấu trừ trong công thức mất ở một số giọng. 39 mẫu đã chạy qua bộ chuẩn hoá chữ thật và cách viết lại.
Giọng đọc AI không đọc thẳng những gì bạn gõ. Trước khi thành tiếng, mọi con số, ký hiệu, chữ viết tắt được đổi sang chữ thường — bước đó gọi là chuẩn hoá văn bản. Với văn bản bán hàng, chuẩn hoá sai một chỗ là khách nghe lạ tai. Với bài giảng, sai một chỗ là sai kiến thức: một phép trừ biến mất, một phân số thành ngày tháng.
Bài này không viết theo kinh nghiệm chung chung. Bọn mình đã đưa 39 mẫu câu hay gặp trong bài giảng Toán, Lý, Hoá, Sử qua đúng bộ chuẩn hoá chữ mà các giọng đọc của AI Làm Phim đang chạy (tháng 10/2026), ghi lại máy đọc ra chữ gì.
13 giọng chạy trên hai thế hệ máy đọc
Điều này quan trọng cho bài giảng vì hai thế hệ xử lý ký hiệu khác nhau ở vài chỗ:
| Thế hệ | Giọng |
|---|---|
| Máy đọc cũ | Bảo Huy, Bảo Tín, Bảo Khánh, Bảo Tú, Bảo Việt, Bảo Đại, Bảo Ánh, Bảo Diệp, Bảo Phú, Bảo Yến |
| Máy đọc mới | Bảo Thiện, Bảo Trang, Bảo Đức |
Bảng dưới có cột riêng cho từng thế hệ khi kết quả khác nhau.
Những thứ đọc đúng — giữ nguyên, khỏi sửa
| Bạn gõ | Máy đọc (cả hai thế hệ) |
|---|---|
| H2O | hát hai ô |
| CO2 | xê ô hai |
| 3,14 | ba phẩy một bốn |
| x² + 2x + 1 = 0 | ích bình phương cộng hai ích cộng một bằng không |
| x^2 | ích mũ hai |
| 10^6 | mười mũ sáu |
| 1/2 cái bánh | một trên hai cái bánh |
| 3 x 4 = 12 | ba nhân bốn bằng mười hai |
| v = s/t | vê bằng ét trên tê |
| 340 m/s | ba trăm bốn mươi mét trên giây |
| 100°C | một trăm độ xê |
| góc 90° | góc chín mươi độ |
| 1,5 lít | một phẩy năm lít |
| năm 1945 | năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm |
| giai đoạn 1945-1954 | giai đoạn một nghìn chín trăm bốn mươi lăm đến một nghìn chín trăm năm mươi bốn |
| thế kỷ XX · chương II | thế kỷ hai mươi · chương hai |
| tỉ lệ 3:2 | tỉ lệ ba trên hai |
| lớp 6A, tiết 2 | lớp sáu a, tiết hai |
Hai điểm đáng chú ý:
- Năm được đọc đầy đủ "một nghìn chín trăm bốn mươi lăm", không đọc kiểu "mười chín bốn lăm". Đúng chuẩn nhưng dài: một câu Sử có ba mốc năm sẽ dài hơn bạn tưởng. Video 60 giây có 9 cảnh, đừng nhồi quá hai mốc năm vào một cảnh.
- Khoảng năm có gạch nối được đọc là "đến" — khác với khoảng số nhỏ như "2-3 ngày" (bị hiểu thành ngày tháng).
Những chỗ đọc SAI — phải viết lại
| Bạn gõ | Máy đọc | Viết lại thành |
|---|---|---|
| 2/3 số học sinh | ngày hai tháng ba số học sinh | hai phần ba số học sinh |
| 12 : 3 = 4 | mười hai, ba bằng bốn (mất phép chia) | 12 chia 3 bằng 4 |
| bài tập 1.2 | bài tập một chấm hai | bài tập một, ý hai (hoặc giữ nếu sách gọi vậy) |
| NaCl | nờ a xê lờ | natri clorua |
| 8h00-17h00 | tám giờ không phút mười bảy giờ không phút | từ 8 giờ đến 17 giờ |
| câu a), câu b) | câu a, câu bê | câu a, câu b (đọc được, nhưng nên viết "ý thứ nhất, ý thứ hai" cho rõ) |
Phân số là bẫy lớn nhất. Máy hiểu hai số nhỏ cách nhau bởi dấu gạch chéo là ngày/tháng, trừ khi có chữ khác bám vào như "1/2 cái bánh". Với bài giảng Toán, quy tắc an toàn: mọi phân số viết bằng chữ — "hai phần ba", "ba phần tư".
Những chỗ hai thế hệ đọc KHÁC nhau
| Bạn gõ | Máy đọc cũ (10 giọng) | Máy đọc mới (Thiện, Trang, Đức) |
|---|---|---|
| Δ = b² - 4ac | đen ta bằng bê bình phương, bốn ac — mất dấu trừ | đen ta bằng bê bình phương trừ bốn a xê |
| √16 = 4 | mười sáu bằng bốn — mất dấu căn | căn bậc hai mười sáu bằng bốn |
| 5 km² | năm ki lô mét bình phương | năm ki lô mét vuông |
| 20 m³ | hai mươi mét lập phương | hai mươi mét khối |
| 5cm | năm xen ti mét | năm xê mờ |
| pH | pê hát | phê hát |
| SGK | đánh vần kiểu tiếng Anh | ét gờ ca |
| PCCC | để nguyên chữ viết tắt, khó đoán cách đọc | phòng cháy chữa cháy |
| 5S | năm giây | năm ét |
| ca 1, ca 2 | ca một, ca hai | ca one, ca two |
Hai dòng in đậm ở cột trái là lỗi nghiêm trọng nhất bọn mình tìm thấy: công thức nghiệm bậc hai mất dấu trừ, căn bậc hai mất dấu căn. Học sinh nghe "đen ta bằng bê bình phương, bốn ac" sẽ ghi sai công thức.
Cột phải cũng có lỗi riêng: "5cm" thành "năm xê mờ", "ca 1" thành "ca one".
Kết luận thực tế: không có giọng nào đọc đúng mọi thứ. Cách chắc ăn với bài giảng Toán, Lý là viết công thức bằng chữ ngay trong lời dẫn: "đen ta bằng bê bình phương trừ bốn a nhân c", "căn bậc hai của mười sáu bằng bốn", "năm xăng ti mét". Viết bằng chữ thì giọng nào cũng đọc đúng.
Thuật ngữ tiếng Anh trong bài giảng
Cả hai thế hệ đều cố đọc từ tiếng Anh theo kiểu tiếng Anh, nhưng giọng tiếng Việt đọc tiếng Anh không chuẩn. Với bài giảng:
- Môn tiếng Anh: đừng dùng giọng đọc tiếng Việt để dạy phát âm. Dùng video để giải nghĩa, để phát âm cho giáo viên.
- Môn khác có thuật ngữ gốc Anh (photosynthesis, CPU): dùng tên tiếng Việt quen trong sách giáo khoa ("quang hợp", "bộ xử lý"). Chữ viết tắt bắt buộc giữ như ADN thì nghe thử bản xem trước rồi mới quyết.
- Chữ viết tắt: WHO được đọc như từ "who" tiếng Anh, KPI đọc liền. Viết hẳn "Tổ chức Y tế Thế giới".
Quy trình 4 bước cho một video bài giảng có công thức
- Viết lời dẫn từng cảnh bằng văn nói, công thức viết bằng chữ.
- Đọc to một lượt. Chỗ nào bạn phải dừng lại nghĩ "đọc thế nào nhỉ" thì máy cũng sẽ lúng túng — viết lại bằng chữ.
- Dán vào ô ý tưởng kèm lời dặn: "Giữ nguyên lời dẫn, không đổi chữ thành ký hiệu." Máy viết lại kịch bản có thể tự đổi "hai phần ba" về "2/3"; câu dặn giảm chuyện đó.
- Nghe bản xem trước với phụ đề. Phụ đề hiện đúng chữ trong lời dẫn, nên nhìn phụ đề là biết máy có đổi chữ về ký hiệu không. Cảnh nào bị đổi, mở "✏️ Sửa", viết lại bằng chữ, dựng lại (miễn phí, 5 lần mỗi bản nháp).
Một lợi ích phụ của việc viết bằng chữ: phụ đề cũng là chữ, học sinh đọc "hai phần ba" trên màn hình khớp với tai nghe. Phụ đề "2/3" mà tai nghe "ngày hai tháng ba" là thứ dễ gây rối nhất.
Bảng dán tường cho giáo viên
| Đừng gõ | Gõ |
|---|---|
| 2/3, 3/4 | hai phần ba, ba phần tư |
| a : b | a chia b |
| b² - 4ac | bê bình phương trừ bốn a nhân c |
| √x | căn bậc hai của x |
| NaCl, H2SO4 | natri clorua, axit sunfuric |
| 5cm, 20m³ | năm xăng ti mét, hai mươi mét khối |
| 8h00-17h00 | từ 8 giờ đến 17 giờ |
| SGK, THCS | sách giáo khoa, trung học cơ sở |
Nếu bạn làm cả audio bài giảng dài (không cần hình), AI Giọng Nói dùng cùng bộ giọng và có thêm chỉnh tốc độ đọc. Còn video giải thích một khái niệm thì xem mẫu ở bài video bài giảng 60 giây.
